Opdrachtgeverschap en TodaysArt

door Björn Remmerswaal

Het Haagse TodaysArt Festival draait om de presentatie en de ontwikkeling van avontuurlijke en hedendaagse beeldende kunst, podiumkunsten en muziek in de context van de publieke omgeving. Sinds 2005 is TodaysArt naar eigen zeggen bezig om “internationale pioniers en aanstormend talent de mogelijkheid te bieden de grenzen van het nieuwe en soms controversiële te verkennen”.

Schermafdruk 2015-09-04 12.51.15Dit jaar zoekt TodaysArt de grenzen op door te programmeren op een bijzondere locatie: De Pier in Scheveningen. Precies 50 jaar geleden was De Pier de locatie voor ZERO on Sea, een grootschalige manifestatie van de radicale kunstbeweging ZERO, waarbij onder meer de relatie tussen natuurlijke elementen, technologie en de mens centraal stond. ZERO on Sea ging uiteindelijk niet door, maar TodaysArt laat zich inspireren door het idee en de locatie; hedendaagse makers komen vooral met projecten die speciaal voor deze locatie zijn gemaakt.

TodaysArt programmeert graag unieke werken die iets met de festivallocatie te maken hebben, of iets met het steeds wisselende thema van het festival. Om dat mogelijk te maken treedt de festivalorganisatie vaak op als coproducent, opdrachtgever of manager van kunstprojecten.


Een interview met Petra Heck, een van de curatoren van het festival, over het opdrachtgeverschap van het TodaysArt Festival.

Hoe vindt TodaysArt (TA) de kunstenaars waarmee jullie een samenwerkingsverband aangaan?
“Dat kan heel verschillend zijn. Veel gebeurt natuurlijk viavia; andere curatoren, onze eigen kenniskring, via bepaalde netwerken, zoals Shape, International Cities of Advanced Sounds (ICAS) of via andere festivals, zoals Club Transmediale, een festival in Duitsland waar een van onze curatoren ook voor werkt. Maar vaak ook via ons eigen festival; bepaalde projecten die we tegenkomen bij tentoonstellingen of op academies zijn wellicht niet direct geschikt voor ons festival, maar hebben duidelijk meer potentie. We proberen dan samen met de artiest het project door te ontwikkelen. Maar we raken ook veel in gesprek met artiesten die een coproducent nodig hebben om een project überhaupt van de grond te krijgen. We ontwikkelen het project dan gezamenlijk en vervolgens kunnen we het project verderbrengen via overzeese edities van TA in Japan, Moskou en Mexico, of bij andere festivals/expo’s. Zo kunnen we veelal jonge(re) Nederlandse kunstenaars helpen bij het opbouwen van een internationaal netwerk.”

“Specifiek voor deze editie hebben we via al die verschillende bronnen en kennis die iedereen in het team heeft, gezocht naar kunstenaars die passen bij de ideeën en/of formele kwaliteiten van Zero. Bij deze zoektocht en selectie stond De Pier en haar natuurlijke omgeving centraal, aangezien dat bij Zero op Zee 50 jaar geleden ook het geval was. Dat event inspireerde ons voor deze editie. En hoewel wij geen zero-kopieën zochten, willen wij dit jaar kijken wat de erfenis is van Zero binnen de hedendaagse kunst. Hoe reageren de geselecteerde kunstenaars op De Pier, op de omgeving, op de zee en de context?”

“De kunstenaars en voorstellen selecteerden wij op haalbaarheid, in hoeverre ze elkaar aanvullen, een bepaalde urgentie hebben voor de huidige tijd/kunst en raakvlakken hebben met Zero. Uiteindelijk proberen we een constellatie van verschillende installaties en performances te realiseren die als verschillende aktes bijna kunnen functioneren. We maken een soort spoorboekje met verschillende tijdstippen waarop iets plaatsvindt. Een belangrijke afweging bleek steeds De Pier zelf, die vrij dwingend is en vooral goed ‘performatieve’ projecten lijkt toe te laten. Een aantal projecten kunnen helaas niet gerealiseerd worden, vooal door financiele beperkingen, maar deze proberen wij allen in een publicatie over Zero op zee toen en het festival nu op te nemen.

Hoe werkt zo’n samenwerking precies qua financiering?
“Er zijn verschillende soorten overeenkomsten mogelijk. Soms werken we met een flat fee, waarbij je een bepaald bedrag geeft aan de kunstenaar waarmee diegene het dan moet doen. Soms komt een kunstenaar met een offerte die je probeert te realiseren, maar waarbij vaak extra sponsoring nodig is van bedrijven in de vorm van mankracht, expertise of materialen. Zo is er dit jaar een project van Staalplaat op TodaysArt, waarbij aannemers Martens en Van Oord ons sponsoren met grote stalen buizen van 24 meter, voor een gigantisch orgel op het strand dat met behulp van gasbranders geluid zal produceren.”

“Voor een project van Germaine Kruip zijn we afhankelijk van bepaalde lichtexpertise, waarvoor we dan een bedrijf zoeken die die specifieke expertise heeft en dat gedeeltelijk wil sponsoren, want anders worden de kosten voor een project veel te hoog. Natalie Jeremijenko kreeg voor haar project ‘Pier 2 Pier’ – een alternatieve pier die organisch groeit en deels bestaat uit algen en mosselen – hulp van OMA van Rem Koolhaas op ontwerptechnisch vlak, en ze zoekt zelf nog naar de nodige sponsoring in de vorm van materialen. TodaysArt helpt waar mogelijk bij het opzetten van dit soort contacten en financiert verdere onkosten.”

Wat zijn de voordelen van dit soort constructies voor respectievelijk de kunstenaar en TodaysArt?
“Uiteindelijk probeer je een goed festival neer te zetten, een goed presentatieplatform waar werken in optimale vorm tot hun recht kunnen komen. De projecten die mensen bijblijven gaan vaak een relatie tot andere werken aan, evenals de locatie, in dit geval De Pier en de omgeving. Door de context mee te nemen als een belangrijk element in de projecten, ontstaan bijzondere werken en de enige manier om dat goed te doen is door nauw samen te werken met de kunstenaars.”

“Maar naast de rol van een dergelijk project op ons eigen festival, spelen er ook andere motieven: het is mooi als je als organisatie samen met sponsoren en subsidiegevers mee kunt helpen aan het realiseren van goede en unieke werken. Het is een mooie uitdaging voor beide partijen. Uiteindelijk probeer je de kunstenaars en hun werk verder te brengen, door ze te ondersteunen en te faciliteren. En dit soort samenwerkingsverbanden zijn goed voor zowel ervaren als beginnende kunstenaars; de meer ervaren kunstenaar laat zich inspireren door de opdracht en kan gebruikmaken van de ondersteunende structuur van onze organisatie en ons netwerk, waardoor hij of zij zich beter kan richten op het werk. Bij de jongere kunstenaar geldt dit ook, maar voor hen is het vaak ook een eerste stap richting een internationaal netwerk.”

Kun je aangeven hoe dit verder in de praktijk werkt; welke activiteiten voert TA als opdrachtgever precies uit bij dit soort projecten?
“De opdrachtgever dient zich in principe enigszins gedienstig op te stellen en hulp te bieden waar nodig. Wij bieden faciliteiten, helpen met de financiering, geven inhoudelijke feedback, en proberen een goede context te bieden voor de presentatie van het werk. We proberen het werk ook goed te documenteren. Vervolgens gaan wij aan de slag om te zorgen dat een aantal werken opnieuw elders vertoond wordt; hiervoor maken we gebruik van het uitgebreide internationale netwerk dat TodaysArt in de afgelopen tien jaar heeft opgebouwd.”

“Met de kunstenaar gaan we aanvankelijk in gesprek over de context van het festival, de locatie, etc. Daarop reageert de kunstenaar veelal met een locatiebezoek en met een voorstel, of soms meerdere voorstellen. We kijken dan naar de haalbaarheid van de verschillende voorstellen. Als we iets zien in het werk, dan stellen we een plan op om alles financieel en praktisch te realiseren. Denk daarbij aan het inventariseren van de kosten, materialen, benodigde ruimte, benodigde contacten met andere partijen, etc. Vergunningen regelen is zeker voor bepaalde locaties, omdat we veel in de publieke ruimte werken, eveneens een niet te onderschatten traject. “

“Om een concreet voorbeeld te geven: bij eerdergenoemde Natalie Jeremijenko heb ik de context eerst uitgelegd, en gevraagd naar de mogelijkheid voor een nieuw werk, of het tonen van een bestaand werk: Mussel Choir. Zij kwam daarop met het plan voor ‘Pier 2 Pier’, een tweede pier om daarop Mussel Choir te presenteren. Ze heeft een zeer experimenteel ontwerp gemaakt i.s.m. OMA en andere ontwerpers voor een structuur waarop het publiek kan lopen, maar dat in tegenstelling tot andere pieren niet ten koste gaat van de omgeving, maar de bio-diversiteit van de natuur bevordert. Financieel gezien is dat plan een stuk ambitieuzer, dus we hebben aanvragen gedaan bij fondsen om het project te realiseren, terwijl Natalie ook zelf achter sponsoring in de vorm van kennis en materialen aangaat. Uiteindelijk hopen we dan op de best mogelijke versie van het project uit te komen.”


Volg ons op social media

Facebook
Facebook
Twitter
Instagram