Blog archief

‘Bevragen en herzien’

BK-INFO-03-2019-ALL-DEFDEF-coverHoewel een groot deel van de mensheid nogal behoudend is, zijn er veel mensen die de dingen om zich heen graag bevragen en herzien. Kunstenaars doen dat min of meer per definitie, alhoewel er natuurlijk ook behoudende kunstenaars bestaan.

In alle hoeken en gaten van de samenleving bevraagt en herziet men geregeld; in beleid en politiek (zie de recent voorgestelde herziening van het cultuurstelsel door de Raad voor Cultuur), in de techniek, de economie én in het gewone alledaagse leven (“laten we vandaag eens iets eten dat we nog niet kennen”). Soms zijn herzieningen wezenlijke veranderingen, al was het maar omdát het een verandering is.

Dichter en toneelschrijver William Shakespeare raakte aan dit onderwerp met zijn inmiddels wereldberoemde regel uit het laat 16e-eeuwse Romeo en Julia: “What’s in a name? That which we call a rose. By any other word would smell as sweet”. Dat is natuurlijk zo, met elke andere naam zou dezelfde associatie worden opgeroepen als nu het woord ‘roos’ doet. Het gaat niet om het woord, maar om de betekenis ervan, de betekenis die het krijgt door wat het is, niet door hoe het wordt genoemd. Zo krijgt politicus Baudet geen andere betekenis door de betekenis van zijn naam –‘baudet’ betekent ‘ezel’ in het Frans– hoewel die betekenis bij veel mensen misschien wel een reactie oproept. Ook titels van kunstwerken hebben de betekenis die ze verwerven. Magritte vroeg geregeld zijn vriendenclub namen te verzinnen voor zijn nieuwe werken. Die werden wellicht in staat van meligheid bedacht en kregen in de loop der tijd hun betekenis, al was het maar die van een mysterie.

Het bevragen van een betekenis zit in de natuur van de meeste kunstenaars. Trouwens ook in die van filosofen en wetenschappers. Een belangrijke eigenschap, het kunnen bevragen, dingen niet altijd voor lief nemen, voor wat ze op het eerste gezicht lijken te zijn en altijd kritisch blijven, zodat je ook kunt herzien. In die zin hebben kunstenaars een belangrijke maatschappelijk rol, die nog belangrijker kan worden wanneer kunst veel meer mensen bereikt, zodat ook zij worden uitgenodigd de dingen te bevragen om ze te kunnen herzien. Een goede remedie tegen het succes van populisme.

Mede op verzoek van de minister van Cultuur bevroeg de Raad voor Cultuur het huidige cultuurstelsel en doet hij voorstellen deze te herzien. Dat kwam niet uit de lucht vallen. Veel van de vragen die de minister bij de raad neerlegde, zoals die over kunstenaarshonoraria, talentontwikkeling en inclusiviteit, zijn oorspronkelijk (mede) afkomstig van kunstenaars. Die zich vanuit hun zijn en professie blijven verwonderen, los van betekenis.

Xandra Nibbeling
redactie@bk-info.nl


‘Vrolijkheid’

BK-INFO-02-2019-DEFDEF-voorkantEr wordt veel gemopperd, vaak terecht en vaak onterecht. Zowat iedereen doet daar aan mee. Van alle mogelijke redenen om te mopperen kun je noemen dat het een manier is om tot nadenken te worden gezet, kritisch te zijn en je niets wijs te laten maken, je autonomie te behouden en het veld te overzien. Maar hoe verhoudt vrolijkheid en tevredenheid zich tot autonomie?

Die vraag drong zich op tijdens Art Rotterdam, de kunstbeurs. Kunstbeurzen zijn er veel, in vele soorten en maten, in Nederland en natuurlijk vooral daarbuiten. Afgelopen februari was Art Rotterdam. Een kunstbeurs die inmiddels is ingebed in een volledige kunstweek, waar Rotterdamse kunstinstellingen, kunstenaarsinitiatieven, musea en individuele kunstenaars aan meedoen en die zich uitspreidt over zo’n 30 locaties in de stad. Een vol programma dat iedereen die maar een beetje van kunst houdt veel moois te bieden heeft. Lees meer ›


Instrumenteel

BK-INFO-2019-all-DEF 1De vorige minister die kunst en cultuur onder haar hoede had, Jet Bussemaker, zette zich in om de schade die haar voorganger Halbe Zijlstra in het kunstenlandschap had achtergelaten enigszins te herstellen. Vrij succesvol had Zijlstra de kunsten een slecht imago bezorgd; de kunsten lagen onder vuur en ogenschijnlijk ook de waardering ervoor. De inzet op dit vlak van Bussemaker bestond uit het onderstrepen van het nut van de kunst: instrumentalisme won terrein en doet het na al die jaren nog steeds goed. Kunst als instrument, als middel om andere dingen in gang te zetten –zoals gentrificatie– is alom geaccepteerd, sterker nog het duikt steeds vaker op als een raison d’être van de kunst.

Weinig beleidsmakers schrijven in hun stukken dat kunst in zichzelf een waarde vertegenwoordigt die verder geen onderbouwing behoeft. In de zoektocht naar meer bezoekers, bewoners, toeristen, bedrijven, jongeren, ouderen, enzovoort, gaat kunst juist vaak om het aantrekkelijker maken van een dorp, stad, regio of het hele land. En dan wordt het bestaansrecht van kunst algauw gevonden in economische belangen. Kunst als aanjager van de economie, kunst die goed is voor de portemonnee (behalve voor die van de kunstenaar) – dat van die portemonnee moeten leden van het Koningshuis overigens ook hebben gedacht. Nationaal erfgoed? Nee, een instrument om geld te verdienen. Lees meer ›


‘Zekerheid’

BK-INFO-2018-08-DEFcoverWe leven in onzekere tijden, althans zo wordt deze vaak ervaren. Terwijl we juist leven in een tijd en op een plaats waarin er veel zekerheden zijn, meer dan ooit tevoren. Gezondheidszorg, AOW, pensioen, arbeidsongeschiktheid: voor velen is het redelijk goed geregeld.

Mensen houden van zekerheid, het geeft rust en ruimte voor andere dingen die belangrijk zijn. Maar die zekerheid is niet voor iedereen weggelegd en niet voor iedereen in gelijke mate. Zo leven veel kunstenaars bijvoorbeeld met inkomensonzekerheid, waardoor ze niet altijd even veel te besteden hebben en scherpe keuzes moeten maken in hun bestedingen. Een van de dingen waarop dan al snel wordt bezuinigd is zekerheid. Op het gebied van pensioen, arbeidsongeschiktheid, of bedrijfsrisico’s. Het gevolg is dat er aardig wat kunstenaars zijn die hun verzekeringen niet goed hebben geregeld. Lees meer ›


‘Preuts’

BK-INFO-2018-07-DEF01 1Alweer bijna een jaar geleden is de #MeToo-discussie begonnen, waarin machtsmisbruik uitmondend in ongewenste intimiteiten aan de kaak wordt gesteld: een discussie in de filmwereld, de theaterwereld, de muziekindustrie, de ‘gewone wereld’ en andere werelden. Ook over #MeToo in de museumwereld verschenen artikelen in de kranten, bijvoorbeeld over hoe om te gaan met werk van (mannelijke) schilders die, vaak te jonge, vrouwelijke modellen compromitterend verbeeldden en soms misbruikten.

Tegelijkertijd wordt de samenleving almaar preutser. Waar preutsheid ooit plaats maakte voor meer openheid en acceptatie van het blote lichaam, is dat de laatste decennia weer aan het omdraaien. Eind jaren ’60 en in de jaren ’70 was het allemaal niet zo’n probleem: op kunstacademies werden naaktmodellen zonder blikken of blozen geportretteerd en op televisie zagen we steeds meer ‘functioneel bloot’ – meestal vrouwen. Het leek er even op alsof ‘we’ beter om konden gaan met het blote, naakte lichaam zonder last van schaamte of onbedwingbare lust te krijgen. Lees meer ›


‘Zwijgen’

BK-INFO-2018-06-DEFDEFDEF cover‘Spreken is zilver, zwijgen is goud’ is het aloude gezegde en zo waar als het in veel gevallen is, – denk bijvoorbeeld aan de uitspraken van Wiebes in Zomergasten – de regel gaat zeker niet in alle gevallen op.

Over de arbeidsmarktpositie van kunstenaars wordt steeds vaker gesproken, het is inmiddels een vanzelfsprekendheid geworden. Dat is een goede zaak; alle kunstenaars verdienen een betere positie op de arbeidsmarkt, een betere onderhandelingspositie, een betere inkomenspositie en daar kan niet genoeg over gesproken worden. Er is veel te verbeteren en gelukkig ziet de politiek dat nu ook in en dankzij vele initiatieven uit het veld wordt er nu niet alleen gesproken maar ook gehandeld. Lees meer ›


‘Vakantie’

BK-INFO-2018-05-DEFDEFCoverEnkele jaren geleden was er een rustige vakantie in een huisje ergens in de Dordogne. En zoals dat gaat, wilde het gezelschap na een paar dagen van boeken lezen en rondhangen ‘iets’ bezoeken. Dat werd het monument Oradour-sur-Glane, vlakbij Limoges.

Het bloedbad van Oradour-sur-Glane vond plaats op 10 juni 1944. Tot die dag was het een rustig en vrij idyllisch, typisch Frans dorpje. Op die zaterdagochtend waren veel van de dorpelingen thuis, aan het werk ter voorbereiding van de zondag, toen het dorpje werd ingesloten en uiteindelijk verwoest waarbij 642 mensen werden vermoord. Slechts zes personen overleefden het bloedbad. Kort na de oorlog bezocht Charles de Gaulle Oradour en hij besliste dat de resten van het oude dorp de functie moesten krijgen van een monument. En dat werd het. Het dorp bleef precies zoals het op 10 juni 1944 na de verwoesting werd achtergelaten en zo ziet het er vandaag nog steeds uit. Alleen nog de tijd heeft sindsdien zijn sporen nagelaten. Lees meer ›


‘Eerlijke praktijk’

BK-INFO-2018-04-coverSinds de grote cultuurbezuinigingen van 2010 heeft de kunst- en cultuursector zich meer dan voorheen georganiseerd in allerlei verbanden, waaronder Platform BK en later BKNL. Een doel was het gezamenlijk vormen van een lobby richting de politiek om de (inkomens)positie van kunstenaars te verbeteren. Met het beleid van de nieuwe cultuurminister Van Engelshoven lijkt die lobby nu te worden beloond.

“Een samenleving zonder cultuur is een doods landschap waar niemand wil leven” zei de minister op 30 mei jl. tijdens het cultuurdebat in de Tweede Kamer. Zij noemde het belangrijk dat cultuur gewaardeerd wordt om wat het is. In het overleg met maar liefst negen cultuurwoordvoerders stonden onderwerpen als de Fair Practice Code en de arbeidsmarkpositie van makers (zie ook BK-informatie nummers 7 en 8, 2017) centraal. Deze minister lijkt meer dan haar voorganger die onderwerpen niet alleen serieus te nemen, maar er ook wat aan te willen doen. Lees meer ›


‘Elf procent’

BK-INFO-2018-03-COVERkleinSlechts elf procent van de beeldend kunstenaars in Nederland is 35 jaar of jonger*. Dat lijkt een trend die doorzet, want aan de kunstacademies studeren steeds minder studenten af als autonoom kunstenaar en van de studenten die dat wel doen hebben er steeds minder de wens fulltime aan de slag te gaanals autonoom kunstenaar.

De redenen daarvoor zijn natuurlijk divers, maar een daarvan zal zijn dat het leven van een autonoom kunstenaar als te riskant, te onzeker wordt ervaren. Waren jongeren ooit makkelijker bereid dat risico te nemen, tegenwoordig is dat minder het geval. De huidige generatie afgestudeerde kunstenaars is opgegroeid in een andere, nieuwe wereld. Zo groeiden ze grotendeels op na 9/11 en tijdens de jongste economische crisis waarin het kunstenaarschap onder vuur lag en het common sense is geworden niet te kiezen voor het autonome kunstenaarschap, lees: van subsidies afhankelijk te zijn. Lees meer ›


‘Oud’

COVER 02 2018Wat leeftijd betreft bevinden de meeste mensen zich ergens tussen jong en oud. Bijna iedereen wil uiteindelijk oud worden en dus logischerwijs richting oud blijven bewegen. Of zij ook oud willen zijn, is een andere vraag: “Iedereen wil oud worden, maar niemand wil het zijn”, wordt wel eens gezegd.

Jong zijn is nog steeds de norm. ‘Jong’ wordt in één adem genoemd met ‘vernieuwend’, alsof het synoniemen zijn en alsof het tegengestelde ook waar is: ‘oud en behoudend’. Het zijn clichés die soms waar zijn en soms niet maar die als algemene regel niet geldig zijn, ook al wordt vaak gehandeld alsof dat wel zo is.

Bij beeldend kunstenaars lijkt het of leeftijd een andere rol speelt in hun leven, alsof de lijn van jong naar oud bij hen andere wendingen neemt. Zij werken vaak door tot ver na de pensioengerechtigde leeftijd, blijven zichzelf en hun werk ontwikkelen en blijven openstaan voor het verdiepen van hun kunstenaarschap. Er zijn natuurlijk meer beroepsgroepen waar dit voor geldt, misschien geldt het voor iedereen die plezier heeft in wat hij of zij doet – en gezond is van lijf en leden – kunstenaar of geen kunstenaar. Lees meer ›


Volg ons op social media

Facebook
Facebook
Twitter
Instagram