Blog archief

‘Uomo Universalis’

De eindexamententoonstellingen van de kunstacademies zijn weer achter de rug. Veel nieuwe jonge kunstenaars betreden nu de ‘markt’ en enkelen daarvan zullen zich gaan begeven op het terrein van kunst in de publieke ruimte. Welkom!

“De openbare ruimte is (…) verregaand geprivatiseerd en dus beschouwt de burger die veranderd is in consument deze niet meer als een gedeelde ruimte waarin je rekening houdt met anderen.” schreef kunstcriticus en publicist Rogier Ormeling op 30 juni in een opiniestuk in de Volkskrant. Ook de Boekmanlezing op 27 juni* ging over die publieke ruimte en de veranderingen daarin en de consequenties daarvan voor de rol van de kunstenaar in die, geprivatiseerde, publieke ruimte.

In de Boekmanlezing verdedigde cultuurfilosoof René Boomkens de stelling dat de publieke ruimte sociaal en politiek onder druk staat zodat haar voortbestaan onder druk staat. Daarbij gaat het met name over de ruimte-lijke uitdrukking van ongelijkheid, oftewel segregatie. De rol van de kunstenaar in die gesegregeerde publieke ruimte als ‘antropoloog’ en als “megafoon van de gebruiker” is daardoor essentieel geworden en vraagt om actieve deelname in de inrichting van die ruimte; de tijd van kunst als verfraaiing van de publieke ruimte is al lang voorbij. Het publieke domein, de publieke ruimte, verandert voortdurend en dus ook de kunst in die publieke ruimte, en het opdrachtgeverschap daarvan. De wereldwijde ontsluiting van het wereldwijde web voegt nog eens een extra, virtuele, dimensie toe. Tegelijkertijd privatiseert de publieke ruimte, inclusief het digitale deel daarvan.

Ook in de onlangs verschenen Boekman #111 (zie pagina 5) waarin kunst en de publieke ruimte centraal staan lezen we dat met het veranderen van de publieke ruimte ook de kunstenaar verandert. De kunstenaar houdt zich niet meer alleen bezig met het aankleden en verfraaien van de publieke ruimte, maar maakt in zijn of haar werk steeds meer deel uit van de publieke ruimte. Denk daarbij aan de kunstenaars en kunstenaarsinitiatieven in stadswijken en kleine gemeenschappen die samenwerken met bewoners en lokale organisaties en op die manier de publieke ruimte en de beleving daarvan positief proberen te beïnvloeden.

Het lijkt er op dat de kunstenaar steeds meer een participerende stadssocioloog wordt die dankzij zijn of haar esthetische vaardigheden de publieke ruimte kan duwen in een bepaalde richting. Kunstenaars in de publieke ruimte doen daar meer dan creëren: ze observeren, discussiëren, praten, bemiddelen, experimenteren, overleggen, onderhandelen, begroten, activeren, bouwen, komen tot consensus, etc. Dat is nogal wat. Een goed opgeleide manager zou jaloers zijn op dit palet van vaardigheden. De kunstenaar als goed opgeleide manager die ook nog over sociaalpsychologische, sociaalpolitieke, ruimtelijke en – niet te vergeten – esthetische vaardigheden beschikt.

Een uomo universalis die ‘we’ hard nodig hebben. Het zal dus wellicht niet lang meer duren voordat het aantal de toelatingen van studenten aan de kunst-
academies door de overheid weer omhoog wordt geschroefd. Nederland, ieder land, heeft dit soort alleskunners hard nodig. En ze zijn niet duur.
Van harte welkom!

* De video-opname van de Boekmanlezing vindt u op boekman.nl


‘Lastige thema’s’

Cover BK-INFO-2017-4xIn één week in mei vonden zowel de opening van de Biënnale van Venetië als het Eurovisie Songfestival plaats. Twee zeer uiteenlopende festijnen waarbij het gaat – naast de getoonde kunstvorm – om nationale trots en nationale representatie.

Het Songfestival ontstond in 1956, zo tegen het einde van onze koloniale periode. De Biënnale van Venetië vond voor het eerst plaats in 1895, nog middenin de koloniale periode en niet zo lang na de conferenties in Berlijn (1884 en 1885) waarbij het continent Afrika door 15 Europese landen plus de Verenigde Staten werd verdeeld over de koloniale grootmachten.

In de beginperiode van de Biënnale van Venetië werd nationale trots gerepresenteerd en gepropageerd door koloniale mogendheden. Kunst uit de koloniën werd hooguit ingezet om het af te zetten tegen westerse kunst om zo het ontwikkelingsdenken te onderstrepen. Lees meer ›


‘Simpel’

COVER KLEIN BK-INFO-2017-3Laatst was Thierry Baudet van het Forum voor Democratie bij het EO radioprogramma Dit is de Dag. Hij sprak daar over kunst. Hij vindt kunst in Nederland veel te links, te kritisch en te geëngageerd en dat komt door de politiek, want zij geven richting met kunstbeleid. Het was tijd voor een andere richting. Zo ongeveer legde Baudet zijn visie op de kunstwereld uit. Omdat zijn partij een kleine partij is, is het waarschijnlijk dat Baudet als cultuurwoordvoerder voor zijn partij zal gaan optreden.

Aanleiding voor het gesprek op Radio 1 was het tentoonstellingsprogramma in het Stedelijk Museum Amsterdam. Dit jaar wijdt het museum vijf tentoonstellingen aan het begrip migratie. Beatrix Ruf daarover op de website van het museum: “Het is belangrijk om steeds nieuwe verhalen te vertellen, zowel met onze collectie als met afzonderlijke tentoonstellingen. Juist nu, als tegenwicht van het populisme dat steeds meer in opkomst is in Europa.” Lees meer ›


Top 100 kunstevrzamelaars

?????Ook dit jaar is een lijst opgesteld met de honderd belangrijkste levende Nederlandse kunstverzamelaars. De in de lijst opgenomen verzamelaars hebben een verzameling die bestaat uit gemiddeld vele honderden werken en een waarde van minimaal 600.000 euro. Bij de publicatie van de Top 100 omschrijft de organisatie, Stichting Kunstweek, ook een profiel van ‘de kunstverzamelaar’ in Nederland.

Het volledige artikel staat in BK-informatie nummer 2 (17 maart 2017)


Wat ‘nu’?

BK-INFO-2017-2-all-cover kleinAngst is de belangrijkste bron van bijgeloof en één van de belangrijkste bronnen van wreedheid. Angst overwinnen is het begin van wijsheid.
- Bertrand Russel

Wat kan ik nu, op dit moment schrijven op deze plek? We zijn op het moment van schrijven enkele weken gevorderd in het tijdperk Trump en enkele weken verwijderd van de verkiezingen in Nederland. Op het moment dat u deze tekst leest, zijn die laatste achter de rug. U weet terwijl u dit leest, wat ik schrijvend, in een ander nu, nog niet weet. U weet hoe de verkiezingen op 15 maart jongstleden zijn verlopen. Wat kan ik ‘nu’ schrijven wat uw aandacht ‘straks’ nog vasthoudt?

Ik zou me kunnen richten op de positieve dingen die me in alle gekte om ons heen opvallen. Dat de journalistiek een boost lijkt te krijgen in een tijd waarin zekerheden onder vuur liggen. Journalisten onderzoeken met meer vastberadenheid dan tevoren, zijn feller en gemotiveerder. En dat is goed. Om ‘de rest van de wereld’ alert te houden jagen ze achter de feiten aan. Misschien dat het vinden van ‘dé waarheid’ wat al te ambitieus is, maar het ontrafelen van leugens is natuurlijk ook al belangrijk.

De journalistiek doet zijn werk. En om mij heen zie ik ‘gewone mensen’ er alert op blijven niet te wennen aan de retoriek van Trump en andere demagogen. Dat is ook erg belangrijk, en zal nog niet meevallen. Hoe snel wennen mensen niet aan verandering om zich heen en hoe snel verandert ons acceptatieniveau? Wat eens onacceptabel leek, kan niet veel later als heel gewoon worden ervaren. Alertheid dus, daar draait het voor een groot deel om.

Behalve journalisten, vervullen traditioneel ook kunstenaars een rol in het behouden van die alertheid. Als voelsprieten in een samenleving, signalerend, aanwijzend, en mogelijke toekomstscenario’s schetsend, mogelijke oplossingen aandragend. Ik hoop van ganser harte dat kunstenaars dat blijven doen. Altijd en overal in de wereld. Blijf kijken, blijf signaleren, blijf nadenken en volg de massa niet. Wees autonoom in het oordelen, in het denken en in het doen. Geef daarin een voorbeeld, wees kritisch. Wees de kunstenaar die – anders dan ik – tegelijkertijd op het moment van creëren als op het moment van lezen, zien of ondergaan kan zijn. Wees sensitief, alert en creatief. Blijf kunst maken. Blijf de wereld mooier maken dan die is, blijf de wereld uitleggen, blijf de vinger op de zere plek leggen, blijf solidair en laat je niet leiden door angst. Zodat we blijven geloven in een betere wereld, zodat we kritisch blijven kijken naar de huidige, zodat we machthebbers kunnen blijven aanspreken op hun positie en handelen, en zodat we angst overwinnen.


Richtlijn Kunstenaarshonoraria beeldende kunst

geldPer 1 januari 2017 is in Nederland de richtlijn voor kunstenaarshonoraria geïntroduceerd, een initiatief van BKNL (Beeldende Kunst Nederland). De richtlijn geldt voor exposities zonder verkoopdoel en beoogt de contractpraktijk tussen kunstinstellingen en kunstenaars te professionaliseren. Het levert een bijdrage aan het verbeteren van de inkomenspositie van beeldend kunstenaars. De richtlijn is een handreiking aan zowel kunstenaars als presentatie-instellingen en musea.

Het volledige artikel staat in BK-informatie nummer 1 (3 februari 2017)


‘kanariepiet’

BK-INFO-2017-1-cover kleinNederland is een moderne, westerse democratie, wat zoal betekent dat volwassenen mee mogen doen bij het kiezen van de politieke vertegenwoordigers, dat we onze welvaart een beetje verdelen, dat er recht is op (en plicht tot) onderwijs, dat we vrijheid van meningsuiting hebben en dat we opkomen en zorgen voor personen in de samenleving die het op welke manier dan ook minder goed hebben dan gemiddeld of een uitzonderingspositie innemen. Zoals kinderen, gehandicapten, werklozen, vluchtelingen, ouderen en volwassenen die slecht verdienen. In die laatste groep bevinden zich ook kunstenaars.

Kunstenaars, en hun werk, illustreren – samen met journalisten en wetenschappers – de eerder genoemde vrijheid van meningsuiting. Zij vormen in veel gevallen de alarmbellen van de samenleving. Hoe het kanariepietje zich tot de oude mijnen verhoudt (viel hij van zijn stokje, dan was het niet pluis in de mijn), zo verhoudt de kunstenaar en diens rol zich tot de democratie. Als aan de kunst (én de journalistiek, én de wetenschap) wordt gemorreld, is het tijd om de democratie en haar werking scherp in de gaten te houden. Lees meer ›


‘Ondernemend’

Cover BK-08-2016Zoals we allemaal weten, is in de periode 2013-2016 door het rijk 200 miljoen euro per jaar bezuinigd op de cultuurbegroting (op een totaal budget van 900 miljoen euro). De markt moest zijn werk doen en de kunstenaar moest ondernemender worden. De gevolgen ervan zijn aan de sector – en vooral aan de kunstenaars – bepaald niet ongemerkt voorbij gegaan. De kunstmarkt werkt nou eenmaal niet volgens het handelsprincipe van vraag en aanbod. Lees meer ›


‘Uitslag’

Cover BK-07-2016-kleinWanneer de volgende BK-informatie (nummer 8) bij u in de bus valt, is bekend wie de nieuwe president van de Verenigde Staten is. Op dit moment is de verkiezingsstrijd tussen kandidaten Trump en Clinton nog in volle gang. Bij het lezen van de volgende BK-informatie is die gelukkig ten einde.
De verkiezingsstrijd tussen beide kandidaten is uitzonderlijk, dat heeft vele redenen, maar een daarvan is dat hij zich laat kenmerken door barbaarsheid en oppervlakkigheid.
Lees meer ›


‘Verenigt u!’

Cover BK-06-2016-kleinVorige maand presenteerde politieke partij PVV haar verkiezingsprogramma op een A4: een programma vol beloften en voornemens, waarvan een flink aantal de wenkbrauwen behoorlijk doet fronsen.

Zo moeten, als het aan de PVV ligt, alle moskeeën, alle islamitische scholen en alle asielzoekerscentra worden gesloten. Alle voorlopige verblijfsvergunningen die de afgelopen tijd aan asielzoekers zijn gegeven, worden ingetrokken. Nederland moet uit de EU (“onafhankelijk worden”). En volledig geschrapt worden de publieke omroep, en alle subsidies aan ontwikkelingshulp, windmolens, kunst, innovatie, enz.
Lees meer ›


Facebook
Facebook
Twitter
Instagram

Volg ons op Twitter